Założenie własnej organizacji pozarządowej to myśl, która przechodzi przez głowę wielu mniej lub bardziej doświadczonym działaczom społecznym. Samo zakładanie NGO wiąże się z szeregiem decyzji, a jedną z pierwszych jest wybór formy prawnej przyszłej organizacji. W Polsce dwie najpopularniejsze formy prawne organizacji pozarządowych to stowarzyszenie i fundacja. Z tego artykułu dowiecie się, czym są obie formy oraz jakie są między nimi najważniejsze różnice.
Czym jest NGO?
Zacząć wypada jednak od zrozumienia czym jest sama organizacja pozarządowa (NGO, non-governmental organization). Jest to podmiot, który nie jest jednostką sektora finansów publicznych ani przedsiębiorstwem państwowym lub samorządowym i który nie działa w celu osiągnięcia zysku. Podstawowe zasady dotyczące organizacji pozarządowych określa ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z 2003 roku.
Do organizacji pozarządowych zalicza się wiele różnych podmiotów, m.in. stowarzyszenia, fundacje, kluby sportowe, związki zawodowe, partie polityczne czy niektóre organizacje działające na podstawie odrębnych przepisów (np. Polski Czerwony Krzyż, Ochotnicze Straże Pożarne). W praktyce jednak termin NGO najczęściej kojarzony jest właśnie ze stowarzyszeniami i fundacjami.
Czym jest stowarzyszenie?
Zgodnie z art. 2 Ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych. Inaczej mówiąc, jest to nic innego jak organizacja społeczna powołana przez grupę osób mających wspólne cele lub zainteresowania. W Polsce wyróżnia się trzy podstawowe formy prawne stowarzyszeń: stowarzyszenie rejestrowe (sensu stricto), związek stowarzyszeń oraz stowarzyszenie zwykłe. Dodatkową formę prawną stowarzyszenia dodaje ustawa o sporcie, w której wyróżnia się klub sportowy w formie stowarzyszenia, którego statut nie przewiduje prowadzenia działalności gospodarczej. Czym charakteryzują się wszystkie te formy?
- Stowarzyszenie rejestrowe - zakłada co najmniej 7 osób, posiada osobowość prawną i jest wpisywane do KRS; może m.in. otrzymywać dotacje i prowadzić działalność gospodarczą.
- Związek stowarzyszeń - organizacja zrzeszająca co najmniej 3 stowarzyszenia lub inne niezarobkowe osoby prawne.
- Stowarzyszenie zwykłe - zakładane przez minimum 3 osoby, nie ma osobowości prawnej, nie wymaga wpisu do KRS i nie może prowadzić działalności gospodarczej.
W przypadku klubu sportowego w formie stowarzyszenia mówimy o hybrydzie stowarzyszenia rejestrowego i zwykłego, podlegającego uproszczonemu wpisowi do ewidencji starosty. Pomimo tego kluby sportowe w formie stowarzyszeń posiadają osobowość prawną.
Czym jest fundacja?
Fundacja to organizacja pozarządowa, której podstawą jest majątek przekazany przez założyciela (fundatora) w celu realizacji określonych, społecznie lub gospodarczo użytecznych celów. Jest drugą co popularności (zaraz po stowarzyszeniach) formą prawną organizacji pozarządowych.
Rodzajów fundacji jest znacznie więcej niż stowarzyszeń i zależą one od wielu czynników. Ze względu na fundatora rozróżniamy między innymi fundacje: prywatne, korporacyjne i publiczne. Ze względu na cel wyróżnia się fundacje: pożytku publicznego, pożytku własnego, pożytku mieszanego. Coraz większą popularnością cieszą się również fundacje rodzinne, które mają na celu zabezpieczanie majątku i inwestycji, włączając do obrotu ekonomicznego młodsze pokolenia.
Najważniejsze różnice
Stowarzyszenia i fundacje różnią się przede wszystkim sposobem organizacji oraz podstawą swojego działania. Najważniejsze różnice prezentuje poniższa tabela:
|
Stowarzyszenie |
Fundacja |
|
|
Założyciele |
Minimum 7 osób (stowarzyszenie rejestrowego) |
1 osoba lub więcej (fundator) |
|
Członkostwo |
Członkowie tworzą organizację |
Brak członków |
|
Fundusz założycielski |
Brak wymaganego funduszu założycielskiego |
Wymagany fundusz założycielski przeznaczony na cel fundacji |
|
Podejmowanie decyzji |
Decyzje podejmują członkowie na zebraniu walnym |
Zgodnie ze statutem |
|
Organy |
Walne zebranie członków, zarząd i organ kontroli wewnętrznej |
Obowiązkowy zarząd |
|
Składki członkowskie |
Możliwość wprowadzenia składek członkowskich |
Brak |
|
Działalność gospodarcza |
Możliwa pod warunkiem uregulowania tej kwestii w statucie |
Możliwa |
Stowarzyszenie czy fundacja? Co wybrać?
Wybór między stowarzyszeniem a fundacją powinien zależeć przede wszystkim od tego, jak ma funkcjonować przyszła organizacja. Jeżeli ma być przede wszystkim zrzeszeniem osób, które chcą wspólnie działać i podejmować decyzje jako członkowie organizacji, naturalnym wyborem będzie stowarzyszenie. Jeżeli natomiast organizacja ma być oparta przede wszystkim na majątku przekazanym przez fundatora i realizować określony cel, właściwszą formą może być fundacja.